Audit

                                            hanggang kailan ka anak

                                            ng nanay mong

                                            tila nagpasyang hindi na maging ina

                                            sa iyong sinukuan na

                                            ng pagka-tatay ng ama

                                            magkano ang pagkataong

                                            inutang sa semilya

                                            at iniupa sa bahay-batang

                                            tinuluyan nang madilim na mga buwan

                                            tungo sa mas mahabang taon ng singilan

                                            kailan ka anak at hindi

                                            ng magulang mong hindi mabayaran

                                            ng bait, ng dunong, ng sipag

                                            ng pagmamahal ang lahat nilang ipinuhunan

                                            sa nalugi nilang mga pangarap

                                            at ang nasawi mong mga pagsisikap

                                            ay hindi ba nila mapapatawad

                                            hanggang mamalimos ka

                                            sa bubong kung saan ka sumilong,

                                            sa pinggan kung saan ka lumamon

                                            kailan taong ganap ang isang anak

                                            kung ang pusod niya

                                            ay pilat tanda ng pagkakulong sa ina

                                            at sa pangalan niya'y

                                            may marka ng pagkatali sa ama

____________________________________

para sa araw ng mga Ina at Ama ngayong Hunyo

Alam Kong Walang Magbabasa ng Post na May Mahabang Title

Nagbiro ako sa tadhana. Pangisi-ngisi akong nag-iisip sa tabi ng mamang drayber sa jeep na sinasakyan ko. Maaga pa. Ayoko pang umuwi. Isang masamang maghapon ang nagdaan at wala sa mga bahay nila ang mga kaibigan kaya wala akong matatambayan.

Pagkasakay ko pa lang at pagkaabot ng pamasahe nanunukso na ang isip ko sa mga tagatakda ng tadhana: “Makita ko lang s’ya sa daan, bababa ako!” Baka ‘kako magandang senyales ‘yun na magkausap kami ulit, magkumustahan o magkita ng malapitan at hindi ‘yung kaway, tango at ngiti lang sa malayo. Kaso malabo. 

Una, ang huling sinabi n’ya sa akin eh ‘wag ko na lang daw siya ite-text. Pangalawa, ang alam ko gabi pa ang labas n’ya. Pangatlo, sayang ang walong pisong ibinayad ko pamasahe. Pang-apat, puputaktihin ako ng kaba, tuwa, yamot, takot at sakit nang sabay-sabay…

Sabay nakita ko s’ya sa may kanto. Ang pangisi-ngisi ko kanina naging tawa. Ako ang natawa sa biro ko. Medyo malakas. Napalingon si mamang drayber na katabi ko. Kailangang magpalusot. “Para  na ho,” sabi ko. Napailing na lang ako.

Hingang malalim. Punas ng pawis. Ayos ng k’welyo. Lakad-takbo. Nakatungo. Pagtunghay ko ilang hakbang pa magsasalubong na kami. Nagkunwari akong nagulat. (Na-master ko na ang reaks’yong iyon.)

“Uy! Kamusta?” tanong n’ya.

“’Eto.” (Na-master ko na rin ang sagot sa tanong na iyon.)

“Ayos ang buhok ah,” bati n’ya sa tirik-tirik kong buhok, iba sa nakasanayan n’yang pormal na ayos nito dati, “Bagay sa’yo.”

“Akala ko ayaw mo kasi mukha akong adik?”

“Okay naman pala,” at ginulo-gulo ang buhok ko.

Iniiwas ko ang ulo ko. “Sa’n ka papunta?”

“Pauwi na,” sagot n’ya. 

“Ikaw?” tanong n’yang wala sa sarili.

“Ihahatid ka.” 

Hinawakan ko ang braso n’ya at inalalayan paakyat ng pinara kong jeep. Umupo ako sa tapat ng inupuan niya at nag-abot ng bayad. 

Nawala ang usapan.

Tingin s’ya. 

Tingin ako.

Ngiti s’ya. 

Ngiti ako. 

Titingin naman ako sa malayo.

Hindi ko na matandaan kung gaano na katagal. Pakiramdam ko kasi parang kahapon lang ang lahat. Hindi ko na rin alam kung aling damdamin ang uunahin. Baka hindi ko na rin alam kung aling kahapon ang natatandaan ko.

Tingin ulit s’ya. 

Tingin ulit ako.

Tinitingnan ako ng aking iwinawaksing mga alaala - mga pinaka-iingatan, mga pinakamaliligaya, mga pinakamasasakit, mga pinakamagaganda.

Ngiti s’ya. May sumingit na alaala. 

Ngiti ako. Ilang beses din akong nasaktan nito.

Kasabay ng iba pang nagsipara, umuna ako sa kanya at inalalayan s’ya pababa. Isang traysikel pa ang sasakyan n’ya para makauwi. Naglakad kami papunta sa terminal.

“Kinakamusta ka lagi ng inay,” basag n’ya sa aming katahimikan.

“Kinakamusta din ba ako ng anak n’ya?” sagot ko.

“Hindi ka naman nagrereply.”

“Nagpalit ako ng number. Sabi mo din ‘wag na akong magtext. Nakakahiya naman…”

Katahimikan muli.

“Pasens’ya ka na,” sabi n’ya

“Saan?” tanong ko kahit hindi ko kailangan ng sagot.

“Sa lahat.” Hindi na s’ya tumingin. “Sa mga nangyari…”

Nilunod ng mga ingay ng kalye ang mga sumunod na sinabi n’ya. Siguro hindi na rin ako interesado sa mga paliwanag kaya wala na akong narinig. Hindi ko na rin naman kailangan.

“Tara sa bahay para makita ka naman ng inay,” yaya n’ya.

“Hindi na muna siguro. Gagabihin ako,” nagdahilan ako.

“Ano na’ng number mo?” tanong n’ya.

“Text na lang kita,” maikli kong sagot.

Papasakay na s’ya sa nakaparadang traysikel. Nagba-bye s’ya.

“Sige,” sabi ko, “Pasabi sa inay dadalaw ako bago ako umalis.”

Natawa s’ya. “Ha? Saan ka naman papunta?”

Hindi agad ako nakasagot. Nawala ang ngiti n’ya. Nahalata n’ya yatang seryoso ako. Humakbang ako paurong dahil mukhang paandar na ang traysikel. Nakatitig pa rin s’ya.

“Sa Australia.” sagot ko. 

Sabay lakad palayo. Walang lingon-likod.

Lakad. 

Lakad. 

Tingin sa langit. 

Nagbiro ulit sa tadhana habang ang dalawang daliri ay pilit pinagpipilipit. 

“’Wag ko na sana s’yang makita ulit.”

____________________________________

Sa iisa Kong Pares ng Uniform

Cream na polo barong at isang asul na pantalon – nag-iisang pares ko ng uniporme sa buong buhay kolehiyo. Tastas, nisnis, butas, mantsa at sunog ng plantsa na ang pinagdaanan nito pero hindi ako iniwan. Malambot pa ring yumakap at sumampay sa balikat ko ang aking polo at masuyo pa ring sumilo sa aking baywang ang aking pantalon hanggang sa huling araw ng pasukan.

Wala akong pambili ng kahalili o ng bagong pamalit. Kulang ang kita sa pagpa-part time. Mas maraming importanteng bayarin. Hanggat maisusuot, isusuot ko. Hanggat nagagamit, hindi ako bumibili ng kapalit. Kuripot ako sa sarili.

Hindi ko din naman talaga gusto ang unipormeng ‘yon pero isinuot ko. Natutunan ko na lamang ariin, tanggapin at pahalagahan dahil wala akong iba kundi iyon. Apat na taon iyong bumagay sa pagbaba at pagtaas ng timbang, nagtiis sa pawis at pabagu-bagong pabango, sumabay sa lakad at takbo, tinanggap ang dumi’t mantsang gawa ng kagaslawan ko.

Tapos na nga ang aming mga araw. Isisilid ko man ito sa pinakasulok ng aking aparador palagi kong maaalala ang pag-ibig nito sa aking katawan, ang pagbihis nito sa aking katauhan. 

Sa kanya ang aking paumanhin at pasasalamat.

____________________________________

Pagtatapos, Circa 2010

dito galing ang polo