MUHON

Maligayang Pagdating!

‘Yan ang sabi sa may arko pag-uwi ko sa probinsiya namin. Parang wala kang ibang gagawin kundi ang dumating. Parang wala kang ibang dapat dala kundi ligaya.

Matatapos ang lahat kapag inumpisahan kang batiin ng Maligayang Paglalakbay sa arko ng kabilang bayan. Walang makaaalam sa lahat mong iniwan. Hindi rin nila malalamang wala ka na ngang babalikan.

Sa mga hangganan katulad noon nagsisimula ang mga wakas.

At ang mga simula ay nagwawakas doon para magpatuloy.

Ang hangganang iyon ay ito.

At maligaya nga akong dumating.

Sana ay ikaw din.

Nagbalik ako ng kapatagan mas maaga sa dagsa ng mga biyaherong luluwas. Pagkapananghali pa lang katulad ng bawat pagkakataong luluwas ako, malungkot akong nag-empake at naghandang umalis. Mag-isa akong nagbalot ng macaroni salad at cake mula sa hindi naubos naming handa sa pagsalubong ng taon. Paborito ko ang mga iyon.

Malabo ang mga mata ko habang papasok sa kwarto. Sinukbit ang mabigat kong bag. Naka-head set doon ang kapatid kong bunso at tutok sa kung anong pinanonood. Inabutan ko ng tatlong daang piso pambili n'ya daw ng SD card. Iniwan ko rin sa kanya ang nag-iisa kong relos na matagal na niyang ina-arbor.

Naisip kong wala akong agahan kinabukasan. Nagsilid din ako ng tinapay sa plastic. May narinig akong bakit ba nagdala pa ako. Maaari naman daw akong bumili sa Maynila noon pagdating ko. Kainaman na daw ang aking pag-aarimuhunan.

'Yung iba pinababaunan pa kapag umaaalis. Bakit pag ako hindi? -sabi kong pabiro at nagpipilit ngumiti. Nagmadali na akong lumabas para matapos na ang mahahabang litanya. Ang huli kong narinig ay- Hindi ka naman nagbibigay sa akin ah.

Nagbalik ang nararamdaman ko noon tuwing namamalimos ako ng bente pesos na baon sa kolehiyo.

Mabilis akong nakasakay ng bus. Pasinghap-singhap sa lamig ng aircon. Napakabagal ng dalawang oras na iyon. At sa gitna ng biyahe nakatanggap ako ng mensahe sa karag-karag kong telepono:

Salamat, ingat!

Napangiti ako at mababang loob na nag-Walang Anuman. At nagbuntong-hininga sa isiping mabuti pa ang kapatid kong dati ay spoiled brat. Marunong magpasalamat.

On The Twelfth

My dearest DRP,

Twelve years. That’s how much time. That’s how long it has been. And your birthday is the ultimate reminder.

A lot has been said and done. Unencumbered numbered words. See, we’re all about them words. You are my personal Bob Ong. You are my weirdest friend. You are my greatest love at one point in time. You are my wandering/wondering/eating/drinking buddy. You were the brightest star during the darkest chapter of my life. You are my anchor to the remaining poet pieces of myself.

Those twelve years were long and eventful to ever tell of our lives. From the moment you first let me read your lofty verses to the day that I told you I was finally getting married. Everything in the middle went blur and vivid in bursts at the same time. I suddenly didn’t know which memory to grasp and which to let go.

Is it my grave infatuation towards you? Is it the heartbreak? Is it the friendship? Is it all the long letters and poems? Is it the staring at waters? Is it marveling at sunsets? Is it the endless talking? The long awkward silence which lasted for years? The broken friendships? The attempts to save them? Is it the times we were together with nothing?

Or is it the time apart when we had our dreams come true?

Honestly, I don’t know. Maybe I will just let them flow. I have not put ink on paper in such a long time. I am afraid that my handwriting is no longer legible. But I am more scared that I do not know how to articulate my thoughts anymore. Or that I haven’t really taken time in reverie for so long now. You once said I have let the inner child in me go. Because I didn’t want it anymore. And perhaps that is true…

Perhaps the long awkward silence was the child gone. The hesitation to see you alone is the fear of hearing myself in that old voice.

I can only talk about our past because we have never really moved forward from that. We have not carried our connection through the new chapters that we tread. And no matter how I try, my letter in Tagalog or English, points to goodbye. Or at least an ending. Of what? Im not sure.

But I am certain that something is ending. Literally another year of your life. Literally my singlehood. But I still cannot put a finger on it. Maybe I want to say my formal goodbye just in case life brings us farther apart. Maybe because I want you to know that even if that happens, you will always and always be a special part of me. Maybe because I know the child is lost and I am getting much older each day.

Maybe because this is my chance. Maybe because I am reminded - That 12 is your favorite number and 12 years is how long it’s been.

Happy, happy birthday.

I will always love you. Not in the same way now.

RDP

September 12, 2014

___________________________

Liham ng dahon sa puno (o kabaligtaran).

Mandarasal

Sumasampalataya ako sa pag-ibig

Sa bitbit nitong init sa aking mga kilig

Sa kabig nitong lamig sa aking mga ligalig

Sa iwan nitong ligamgam sa aking mga agam-agam:

Na ang pag-ibig ay kasal

Ng mga pusong namamaalam sa katawan,

Kumpisal ng mga damdaming kumakalas sa katinuan,

Simbahan ng mga alaala mong kinukulong sa isipan.

Na ang pag-ibig ay dasal -

Taimtim at payapang usal ng mga hiling

Sa dahas at ingay ng paninimdim.

Na ito’y didinggin sa tiyak na pananahimik

Kapag walang pag-asa nang nababatid

At ito'y hihilig

Sa mga nananalig.

____________

Sa Wakas

Lagi tayong nangangarap na magsimula ulit sa umpisa. Sa simula hindi ng pagtakas kundi ng pagbalik sa sarili. Kung saan ikaw ay malaya. Kung saan ikaw ay walang alintana. Kung saan ikaw ay ikaw. Kung saan ikaw at ang kaluluwa mong inilalatag sa mga letra ay iisa.

At dito ka mag-aanyaya. Patutuluyin mo sila sa bukas na pinto ng iyong pag-iisa.

Sa umpisa.

Kung saan ikaw at ang pagitan ng iyong pag-iisa ay inookupa ng mga talinhaga. Na ikaw lamang at ang inanyaya ang makauunawa sa simula.

At dito kayo mawawala. Upang mawalan ng silbi ang pagbabagong wakas ng lahat ng lagi mong pinapangarap na katapusan ng bawat tadhana.

Ikaw ang una mong nililikha.

____________

Sa Magkalayong Silangan

Mahirap pala talaga ang laging pagbawas ng limang oras kapag titingin sa relo. At iisipin sa oras na iyon kung kamusta na s’ya sa kabilang dulo nitong aming pagitan. Ang panahon.

Pagkatapos ay pilit ilalarawan sa isip na s’ya ay mahimbing na natutulog. O nagtitimpla ng kape sa trabaho. O nag-aagahan. O naghahapunan. O di kaya’y iniisip niya akong katulad niya sa isip ko.

Alaala pa kaya niya ako ngayon katulad ng kahapon?

O kaninang makapananghali niya na siya namang pagtunog ng orasyon ko?

Mahirap nga pala. Mahirap kalaban ang isip at panahon sa kahabaan ng distansiya.

Pero sa tuwing nagigising ako sa tawag nya, hindi ko na naaalintana ang oras; malabo na sa tubig ang mga mata ko. Hindi ko na rin naiisip pa ang layo ng tinatakbo ng boses n'ya mula sa kabilang dulo ng mundo upang muling mag-ibigan, upang bumati ng Maligayang Pagmamahalan.

Nawawalan ng saysay ang lahat ng mga tanong at lahat ng pag-aalala.

Kung makapaniniil lamang ng halik ang Kamusta.

Kung makapangyayakap lamang ang Miss na Kita.

Kung makapagniniig lamang ang mga Buntong-hininga.

At kahit anong ligayang dala ng pagtawag n'ya, ihahanda ko pa ring wag niyang maulinigan ang aking pagkamahikbiin. Alam kong may hangganan ang mga linya:

Lagi’t-laging mauuna ang Mahal Kita.

(Sa parteng ito susuway ako sa bilin n'yang Wag Ka Nang Umiyak Pa.)

Hanggang sabihin muli namin sa huli ang Paalam Na.

____________________

para kay B (Pasintabi kay Ricky Lee)

Hanggang sa Hangganan

DRP,

Ito na yata yun. Ito na ang dulo.

Labingdalawa. Yan ang bilang ng mga taon. Yan ang bilang ng panahon. Labingdalawang kaarawan, Pasko, Bagong Taon, Patay ang Diyos, mahabang usapan, kape, kainan, tubig, fireworks.. maraming marami..

Hindi kayang isaysay ng iilang sulat sa nagdaang sampung taon.

At ngayon nga ay kaarawan mo na naman. Tanda ng kung ilang taong pagkakaibigan. Labingdalawa, kagaya ng paborito mong numero. Marami na nga akong utang na sulat.

At ewan ko. Nararamdaman kong ito na ang huli para sa ngayon. Ito na ang pormal kong pagpapaalam. Sa pagkabata. Sa pagka dalaga. Sa paglalaro ng salita. Sa mapangarap kong diwa. Tama ka. Nawala na nga ako. Dahil ginusto ko. Sa hindi ko matukoy na panahon at punto, binitawan ko ang pagkatao ko na nakatali sa pagkakaibigan natin. Sa mga nakaraan. Sa mga lumang kaibigan.

At kahit pilitin kong manatili ang dalawang bahagi ng buhay ko sa ngayon, pilit na naisasantabi ang isa. Natatabunan. Nalilibing ng mga alaala. Kahit ang daloy ng mga salita at damdamin ay nawala. Kasabay ng katahimikan. Kasabay ng distansya. Kasabay ng pagbabago ng tibok ng puso at pagdaan ng maraming taon.

Tanging ang pasulput-sulpot na mga salita at alaala ang nagpapagunita.. Tanging mga araw, kagaya ngayon. Pilit ko mang isipin, ang kahapon ay malayong kahapon na.

Napakalayo na.

Wala na nga ang bata. At hindi ka kilala ng matanda. Pilit nyang inaaninag kung ano ang nakaraan nya sa mga mata mo. Sa taun-taong pagbati at sa paminsan-minsang pagyakap.

Ngunit ito man ang huli, gusto kong sabihin na walang paglimot. Buong paggalang ang mayroon ako sa ating pagkakaibigan at pagmamahal. At kung oras man ay magkulang, mabago man ang takbo ng buhay at lumawak man ang pagitan, sa dulo ay babalik tayo sa simula. Kung kailan man yun.

Maaaring hindi sa pang-labindalawang kaarawan, maaaring sa susunod na pang-labindalawa. O higit pa.

O bago pa iyon.

RDP

Setyembre 2014

____________

sulat ng aking kaibigan sa pagitan.

Agosto

Namamalantsa ako isang gabi. Dumating s’ya nang maaga sa karaniwan. Sementado ang kamay. May sling na nakasuporta sa leeg. Pawis. Pagod. Iniinda ang sakit.

Katulad ng dati wala s’yang imik.

“Anong nangyari?” tanong ko.

“Nasemento” lang ang sagot n’ya sabay angat ng bendadong kamay para ipakita sa akin. Sementado mula palad hanggang lagpas pulso. Umangat ang tingin ko hanggang sa matamis n’yang ngiti. Itinatago noon ang sakit, init, yamot sa sarili at pag-aalala sa mga dadanasing pagbabago sa mga susunod na araw o linggo.

O baka ako ang nakaramdam ng mga iyon.

Pagkatapos niya sa mabagal na paghubad ng sapatos at medyas, diretso s'ya sa kwarto.

Diretso naman ako sa ginagawa ko. Nakatungo. Pinapasadahan ng mainit na plantsa ang mga basang marka ng tubig sa aking long sleves. Nauumid.

***

Hinding hindi ko malilimutan ang tawag mong iyon sa aking telepono. Nanginginig ang aking pandinig nang tinawag mo ako sa aking pangalan. Alam ko nang may hindi tama. Hindi ko naman alam ang mararamdaman ko noong umiyak ka na sa pagdaing ng sakit.

Taranta ako. Kabado. Lakad ako paroo’t parito parang sa pelikula. Hindi malaman ang uunahin sa gagawin.

Kinausap ko sandali ang Diyos na wag kang pabayaan. Na ika’y bigyan ng sanlaksang tibay. Na ako’y bigyan ng kaunting tapang dahil nanikip na ang dibdib ko noong makita ka. Hindi mo na napansing tumalikod muna ako saglit. Punas-punas ang pawis ko ng laylayan ng damit. Pahid-pahid ng manggas ang di mapigilang bunga ng itinagong iyak. Hindi ko kayang makita kang nasasaktan. Na kung bakit ba hindi pa ako na lamang.

Dahil ubo’t sipon mo nga lang labis-labis na ang aking pag-aalala iyon pa kayang paglinsad ng buto mo ang hindi ko ikabahala?

Na ang magagawa ko lamang ay ang hindi ka iwan. Mula bago ka matulog para magamot. At kung hindi kumplikado ang buhay sa ating dalawa, nandoon din sana ako nung magising ka para makumusta. Para pagalitan ka sa hindi mo pagtupad sa pangakong Mag-iingat Ka.

Para unahan ka sa araw-araw nating pagsabi ng Mahal Kita.

***

Si August.

Ilang taon na rin pala sa akin itong Agosto. Tatlo. At gaya ng karamihan sa aking naaalaala, lahat ito ay tila kapangyayari pa lamang kahapon. Malinaw pa. Matingkad. May karga pa ring damdamin ang bagsak ng memorya. Naiiwan ako parati sa guho ng lahat ng natatandaan. Parating nakikiramdam. Ako na lamang yata ang nakaaalam nito at itong buwan.

At pagtulog ko ngayong gabing maalinsangan, magpalit na sana ang buwan. Kahit isang mahabang araw na lang.

***

Kinamusta ko ulit siya sa kuwarto habang pabali-balikwas sa kanyang higaan. Hindi malaman kung saang gilid mahihimbing. Kung saan idadantay ang pilay. Sa kanya ko itinutok ang bentilador. Mas kailangan n’ya. Pinatay ko ang ilaw. Binuhay ang lamp shade.

“Yung uniform mo pinlantsa ko na”, sabi ko. ‘Salamat’ lang sa garalgal na boses ang narinig ko.

Tapos ay tahimik. Narinig ko lamang ang kanyang pagsinghap.

“May kailangan ka pa?” tanong ko.

Walang sagot. Ngunit masuyo ang pakiusap n'ya bago ako akmang tatalikod palabas –

“Wag ka na munang umuwi sa inyo bukas...”

_____

para sa kaibigan kong lampa.

Sa Linggo

May nag text sa akin ng "Kamusta".

Sa isip ko sabi ko "akala ko patay ka na?"

Text ulit s'ya ng "kita tayo sa Sabado?"

"Hindi muna siguro", ako ulit sa isip ko.

Wala akong load. Kahit siguro meron wala pa rin akong masasabi. Wala akong reply at wala na akong natanggap na mensahe ulit. Sinukuan na n'ya ako. Sumuko na rin ako. Wala na'ng maraming text at matagal na usapan. Pinalitan na 'yon ng mahahabang pag-iisip at malalalim na buntong-hininga.

Wala akong isusuot sa Sabado. Wala akong pambayad sa sine at pagkain. Wala akong oras sa dami ng gawain. Wala akong salamin. Wala na akong ikukwento sa'yo. Hindi mo na nga ata ako kilala. Wala na ang isip ko. Nawala ka gawa ko. Wala na rin yata ako.

Mag-iisip lang ako sandali. Bubuntong-hininga ng kaunti. Aalisin ko lang ang amoy mo sa balat ko pati ang boses mo sa ulo ko. Buburahin ko lang ang mukha mo sa isip ko tuwing nasasaktan ko. Tatanggalin ko lang ang udyok ng utak kong hawakan ka o yakapin o tingnan t'wing magkikita.

Magkikita ulit tayo. Ihahanda ko lang ang sarili ko. Papraktisin muna ang mga linya.

Hindi muna sa Sabado. Maglo-load na rin ako.

Saglit lang 'to.

____________

Panunumbalikan

Tuwing pagkakatapos ng taglamig at walang-wala nang dahon ang punong Narra sa kalayong bahay namin sa silangan, ganitong mga panahon din naglalagas ang aking kaluluwa. Nagluluno ang aking isip. Nagpapalit-pintig. Naiiba ang himig ng pamimihasa.

Hindi ito sadya. Siklo ito ng pagkatao kong mapambuyo sa panahon; mapambuno sa pagkakataon.

Ako lamang ito. Alam na alam ko na ang mga susunod. Bilang na bilang ko na ang mga ikot.

Ako lamang ito. At paglimot.

At paghakot muli ng pinaglipasan na ng panahong mga kasaysayan. Para sa pagpapaalalang ako lamang ito. At alaala. At pagmemorya muli sa bawat ikot ng panahon. Pananadya sa pagkakataon.

Alam mo na rin marahil ito. Sinasabi kong muli sayo: Tuwing pagkakatapos ng pagpapalaya ng tadahana, wala ka nang mauunawa.

Wala.

____________

Ang Araw na Ito

September 21, 2005

Ang birthday mo parang marker na rin ng kung ilang taon na tayong magkaibigan. 3 years na. Kung last year euphoric ang theme - high as a kite, honeymoon period... Ngayon, we're getting through a heavily sieving stage, and not unscathed.

Not unscathed at all.

____________

Ilang buwan na rin syang walang linya. Kaya gusto nyang marinig mo naman kung tumitibok pa ba ang puso nya o kung may puso pa ba ang taong sinusundo mo sa opisina at inihahatid sa bahay nila.

Gusto n'yang humingi ng paumanhin dahil nangako syang maging kaibigan kahit ano pa ang mangyari. Naramdaman nyang kaya nyang gawin kaya madalas niyang sinusulat noon. Pero pagkatapos ng isang masaya, madugo at masalimuot na taon, she managed to be here, still around yes but she did not manage to be the same person she has been.

She emerged from the rubble not as sensitive, not as accommodating, not as submissive, not as "entertaining", not as herself anymore. But it's like meeting a new friend. Sorry...

Pero salamat dahil ikaw ang pumigil sa mga kamay niyang tuluyan nang bumibitiw.
It took your pulling on her sleeve to look back at you and think again.
Salamat at hindi mo pa rin siya sinukuan.
Kahit mas mahirap na siyang pakisamahan ngayon.

Salamat sa pagpapa- alala ng mga alaala. Salamat sa pagtatago.
Sa pagbubura ng kalawang.

____________

Salamat dahil sinusubukan mong kaibiganin ang kaluluwang ipinapalit nya. Hindi na s'ya babalik. I made that decision as well. Hindi ako kasing vocal, kasing daring, kasing carefree n'ya. Iba siguro ang pag-intindi ko sa'yo sa pag-intindi n'ya. Wala na ang mahahabang sulat at mga walang okasyong text, walang walang usapan, walang walang hanggang time, wala pa ring /(slash) time...

Hindi ko nga alam kung may maipagmamalaki ako na wala sa kanya. Wala yata. Siya ang nagmahal at minahal ng mga taong minana ko sa kanya. Basta ang alam ko may naiwan pa siya na taglay ko rin pala: ang pagmamahal at pag-aalala n'ya sa inyo at sa'yo, na walang paliwanag, ang pagtitiwala at paniniwala n'ya sa'yo, ang hangad na mapabuti ka at maging masaya.

Yung mga hindi n'ya nakayang gawin, they're better done than said.

"Gagawin mo bang lahat yun?"
"I'm willing, and that's a start. Let's see where it takes me."

Isang bagay ang malinaw, despite everything that's happened, Espesyal ka pa rin - a unique piece of light that shone my way.

She loved you so much even to such an end.

And if you must have missed her, she undoubtedly misses you...

Happy birthday, Red.

____________

sulat ng isang nilumang kaibigan

Kay Ginoong Manunulat

Ginoong manunulat, ako’y sulatan mo
Ng mga bagay na hindi pa nasasabi sa’kin ng mundo;
Mga bagay na walang katuturang binibiro.
Birong sinusulat ng katulad mong mapaglaro.

Paglaruan mo ang pinupuno kong kakulangan
Sa inaanay na buhay kong walang pag-alayan
Ng pinatay na panibugho’t uyam ng kapalaran.
Nawa’y palaring gaya ng bungo mong walang laman.

Lam’nan mo ng kawalan ang aking pagkamanunulat
Na pag-iral lamang sa daluyong mong kalat.
Sa daloy ng iyong maalong pagkamamamahayag
Hayagan mong pangarapin ang pangarap kong binagabag.

Bagabagin mo ang takot kong sa mata alintana-
Ang matang siyang tumitig sa iyong pagkamanunula.
Tulain mo ang awit kong minata ng kanilang pagkamamumula
At awitin ang alamat ng Ginoong Tagahanga.

Hangaan ako’t tutupad sa tungkuling hila mo
Tungkol sa mga gawang di pa maitago ng anino.
Pagtaguan mo ako ng patungkol sa kung alin ang sino
At sisinuhin kong magaling ang bitbit mong pagsuyo.

Suyuin mo ang panulat kong inibig ng dilim.
Iibigin ko naman ang kadiliman ng iyong paglilihim.
Pagdimlan man ang lihim mo ng tunay kong pagkatao
Patunayan mo kayang ikaw at ang ginoong manunulat ay ako?

____________________________________

salamat CEGP para sa Emman Lacaba 2006

Lovers-Loversan in Paris

Para kay Mr. Han-

na maraming karanasan sa buhay

pero walang masayang alaala.

Iniiwan na kita.

Ang hirap mo kasing mahalin...

Sorry, wrong send.

At saka si Martin nga pala ako at hindi ko dapat kina-career ang linya ni Vivian. Gusto kong mag-explain dahil ako'y naiinis pero next time na lang at saka hindi naman mahalaga ang sasabihin ko as usual.

Alam mo, wala na akong panahon pag-isipan ang mga nangyari sa akin - sa atin, lately.

On the one hand, ok na rin na less ang pagkikita natin. Familiarity breeds contempt daw eh. Saka s'yempre nagtatrabaho naman tayo pare-pareho. Hell, we need to work. And we smile and greet other people. But then, nakaka-miss lang yung aimless talking that we tend to do less now. What with limited time(slash)time, always tired and all...

But you know what, after all is said and done, I'm still amazed at how things constantly surprise us in every bend, putting this decidedly "friendly, non-committing, unconditional, not romantic love" to test. I'm amazed at how I still hold on to everything after surges of pain and/or hormonal imbalances. I'm amazed at how deep the roots have become over time, how intricate the tangles have gone in every direction. I'm amazed at how I get scared leaving the dream I dreamed with you.

Should time come and while my other world threatens to dominate, ayokong lamunin ulit ako ng dati kong mundo - bihagin ng mga lumang panaginip na naging bangungot, ng pag-ibig na naging hapdi, ng buhay na pag-iral lamang.

While I don't really feel like our world is slipping away, I'm forever checking myself if I haven't reverted back to my old self. Masaya na ako sa mundong ginawa ko kasama kayo. Lagi akong babalik at magtatampisaw sa "kakarampot na dalampasigan" ng mababaw na talong ito. Kahit malunod pa at dito matagpuan ang katapusan ko.

No apologies and no thank you's this time. Just want to tell you that I'm still around despite the scarcity of time and the widening of space. And that I still care pretty much the same, if not more.

____________

sulat ng isang kaibigan pagkatapos ng laho